Χαραλαμπίδου
Μαρία
Δασκάλα
ειδικής αγωγής
Τμήματα Ένταξης-Παράλληλη Στήριξη
Η εκπαίδευση των ατόμων με ειδικές
εκπαιδευτικές ανάγκες αποτελεί ένα πολύ σημαντικό ζήτημα. Αποτελεί δικαίωμα των
ατόμων με αναπηρία η αποκλειστική πρόσβαση στην εκπαίδευση και επιμόρφωση, ώστε
να επιτευχθεί η όσο το δυνατόν πληρέστερη κοινωνική ένταξη και προσωπική τους
ανάπτυξη. Βασικός στόχος, λοιπόν, της εκπαίδευσης του παραπάνω πληθυσμού πρέπει
να αποτελεί η συνεκπαίδευση με τους μαθητές τυπικού πληθυσμού. Στην ελληνική
εκπαιδευτική πραγματικότητα, γίνονται προσπάθειες ένταξης, ενσωμάτωσης και
συνεκπαίδευσης.
Μία τέτοια προσπάθεια ενθαρρύνεται
με τον πρόσφατο νόμο ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης ατόμων με αναπηρία ή με
ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (ν. 3699/2008). Σύμφωνα με τον παραπάνω νόμο,
ένας από τους στόχους της ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης αποτελεί η βελτίωση
και αξιοποίηση των δυνατοτήτων και δεξιοτήτων των μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές
ανάγκες, ώστε να καταστεί δυνατή η ένταξη ή η επανένταξη τους στο γενικό
σχολείο, όπου και όταν αυτό είναι δυνατόν. Ένας τρόπος, ώστε να επιτευχθεί ο
παραπάνω στόχος, είναι η φοίτηση των μαθητών με αναπηρία και ειδικές
εκπαιδευτικές ανάγκες σε τμήματα ένταξης ή με την παροχή παράλληλης στήριξης.
Παρακάτω, αναφέρονται αποσπάσματα από το νόμο 3699/2008 σε σχέση με τη φοίτηση
των μαθητών αυτών στις συγκεκριμένες δομές ειδικής αγωγής:
·
«Οι
μαθητές με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες μπορούν να φοιτούν σε
σχολική τάξη του γενικού σχολείου, με παράλληλη στήριξη-συνεκπαίδευση, από
εκπαιδευτικούς ΕΑΕ, όταν αυτό
επιβάλλεται από το είδος και το βαθμό των ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών. Η
παράλληλη στήριξη παρέχεται σε μαθητές που μπορούν με κατάλληλη ατομική
υποστήριξη να παρακολουθήσουν το αναλυτικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα της τάξης, σε
μαθητές με σοβαρότερες εκπαιδευτικές ανάγκες, όταν στην περιοχή τους δεν
υπάρχει άλλο πλαίσιο ΕΑΕ (ειδικό σχολείο, τμήμα ένταξης) ή όταν η παράλληλη
στήριξη καθίσταται απαραίτητη – βάσει της γνωμάτευσης του ΚΕΔΔΥ – εξαιτίας των
ειδικών εκπαιδευτικών τους αναγκών. Στην τελευταία περίπτωση, η στήριξη από
ειδικό εκπαιδευτικό μπορεί να γίνεται σε μόνιμη και προγραμματισμένη βάση. Την
παράλληλη στήριξη εισηγείται αποκλειστικά το οικείο ΚΕΔΔΥ, το οποίο με γραπτή γνωμάτευσή του καθορίζει
τις ώρες παράλληλης στήριξης κατά περίπτωση» (άρθρο 6, παρ. 1β).
·
«Οι
μαθητές με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες μπορούν να φοιτούν σε
ειδικά οργανωμένα και κατάλληλα στελεχωμένα Τμήματα Ένταξης (ΤΕ) που
λειτουργούν μέσα στα σχολεία γενικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης με δύο
διαφορετικούς τύπους προγραμμάτων: α) κοινό και εξειδικευμένο πρόγραμμα…για
τους μαθητές με ηπιότερης μορφής ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, το οποίο για
κάθε μαθητή δεν θα υπερβαίνει τις 15 διδακτικές ώρες εβδομαδιαίως και β) εξειδικευμένο
ομαδικό ή εξατομικευμένο πρόγραμμα διευρυμένου ωραρίου… για τους μαθητές με
σοβαρότερης μορφής ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» (άρθρο 6, παρ. 1γ).
Παράλληλη στήριξη
Η παράλληλη στήριξη
παρέχεται από τον εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής και οι μαθητές, οι οποίοι
λαμβάνουν παράλληλη στήριξη, παρακολουθούν είτε το κοινό είτε εξειδικευμένο
αναλυτικό πρόγραμμα. Οι γονείς, οι οποίοι ενδιαφέρονται για παροχή παράλληλης
στήριξης, πρέπει να έχουν υπ’ όψιν τους τα εξής:
(http://www.syllogosdelmouzos.gr/1nea/parst2009.pdf)
Τμήμα Ένταξης
Η φοίτηση σε Τμήματα Ένταξης της Πρωτοβάθμιας ή της Δευτεροβάθμιας
γενικής ή τεχνικής εκπαίδευσης, προτείνεται από τα ΚΕΔΔΥ και μετά από σχετικό
αίτημα των γονέων ή κηδεμόνων. Στα Τμήματα Ένταξης υλοποιούνται εκπαιδευτικά
προγράμματα προσαρμοσμένα στο πλαίσιο του εξατομικευμένου εκπαιδευτικού
προγράμματος (ΕΕΠ) του μαθητή. Παρέχεται εξατομικευμένη ή ομαδική διδασκαλία,
ανάλογα με τις ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες των μαθητών, σε συγκεκριμένο χώρο
του σχολείου και βάσει συγκεκριμένου ωρολογίου προγράμματος. Τα μαθήματα αυτά
σκοπό έχουν τη στήριξη των μαθητών, ώστε να υπάρχει συνέχεια και σύνδεση με το
πρόγραμμα της τάξης τους. Η φοίτηση των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές
ανάγκες σε Τμήματα Ένταξης συνεπάγεται:
·
την
προσαρμογή της διδασκαλίας βάσει του ΕΕΠ του μαθητή
·
τη
διδασκαλία μαθημάτων στο Τμήμα Ένταξης, από εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής
·
την
παρακολούθηση μαθημάτων στην τάξη του μαθητή και όπου αυτό απαιτείται, με τη
βοήθεια του εκπαιδευτικού ειδικής αγωγής. Στις περιπτώσεις αυτές, ο
εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής προσφέρει τη βοήθειά του σε εξατομικευμένη βάση
μέσα στην τάξη του μαθητή, παρέχοντας, όμως, το έργο του σε λειτουργική ενότητα
με την υπόλοιπη ομάδα της τάξης (π.χ. βοηθάει κι άλλους μαθητές, βρίσκεται
διακριτικά στον χώρο της τάξης, συμμετέχει σε κοινές δραστηριότητες της τάξης,
φροντίζει για τη συμμετοχή των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στα
διαλείμματα ή σε άλλες δραστηριότητες, κλπ).
Την ευθύνη της εκπαίδευσης του μαθητή που φοιτά στα Τμήματα Ένταξης
έχουν από κοινού ο εκπαιδευτικός του Τμήματος Ένταξης και ο εκπαιδευτικός της γενικής
σχολικής τάξης φοίτησης του μαθητή. Οι δύο εκπαιδευτικοί συνεργάζονται σε τακτά
χρονικά διαστήματα για την παρακολούθηση του προγράμματος του μαθητή, για τις
σχετικές προσαρμογές και τροποποιήσεις της διδασκαλίας, καθώς και για την
αξιολόγηση της προόδου του. Το εξατομικευμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα (ΕΕΠ) του
μαθητή σχεδιάζεται, αξιολογείται και τροποποιείται από το ΚΕΔΔΥ, σε συνεργασία
με τον εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής, τον εκπαιδευτικό της τάξης του μαθητή,
καθώς και με τους αρμόδιους σχολικούς συμβούλους ειδικής και γενικής αγωγής (www.specialeducation.gr).
Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, η φοίτηση σε Τμήματα Ένταξης και η παροχή
παράλληλης στήριξης αποτελούν μία μεγάλη προσπάθεια ένταξης των ατόμων με
ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Αυτή η προσπάθεια, όμως, δεν πρέπει να
επαναπαυτεί στην απλή τοποχρονική συνύπαρξη των μαθητών με αναπηρία με τους
μαθητές τυπικού πληθυσμού. Η ένταξη πρέπει να εξελιχθεί και να έχει ως απώτερο
στόχο την συνεκπαίδευση, την συμπερίληψη, όπου το άτομο με ειδικές ανάγκες θα
μπορεί με κάποιον τρόπο να κάνει αυτό που κάνουν και οι υπόλοιποι μαθητές.
Πώς μπορούμε να μιλάμε, όμως, για
ένταξη, όταν πολλά άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στερούνται τη δυνατότητα
ουσιαστικής ένταξης; Ο Συνήγορος του Πολίτη εξέτασε κατά τα τελευταία έτη σειρά
αναφορών με θέμα την εφαρμογή του θεσμού της παράλληλης στήριξης μαθητών στη
σχολική τάξη του γενικού σχολείου. Είναι σημαντικό να αναφερθούν κάποιες
διαπιστώσεις του, ώστε να συνειδητοποιηθεί η κατάσταση που επικρατεί στο
ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα.
Σε πολλές περιπτώσεις,
απορρίπτονται από το ΥΠΕΠΘ ή παραμένουν σε παρατεταμένη εκκρεμότητα ως προς την
υλοποίησή τους αιτήματα παράλληλης στήριξης. Ακόμη, όμως και στις περιπτώσεις
που υλοποιείται η παράλληλη στήριξη (δεν ισχύει αυτό καθολικά) είτε παρέχεται
σε μερική βάση (ορισμένες κι όχι όλες τις ημέρες της εβδομάδας ή κάποιες ώρες
την ημέρα), είτε υλοποιείται με σημαντική καθυστέρηση (ο διορισμός
εκπαιδευτικού ειδικής αγωγής μπορεί να καθυστερήσει έως και τα μέσα του σχολικού έτους), είτε
υποκαθίσταται από την τοποθέτηση των μαθητών σε τμήματα ένταξης, είτε
υλοποιείται από εκπαιδευτικό γενικής εκπαίδευσης χωρίς εξειδίκευση ή έστω
εξοικείωση με τρόπους κατανόησης και αντιμετώπισης των ειδικών εκπαιδευτικών
αναγκών (http://www.autismgreece.gr/images/stories/porisma.pdf).
Ο καθένας μπορεί να βγάλει τα
συμπεράσματά του, διότι…μία κοινωνία κρίνεται από τον τρόπο με τον οποίο φέρεται στους αδύναμους…
Πηγές