Τι είναι ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ
Λογοθεραπεία είναι η επιστήμη που ασχολείται με τις διαταραχές λόγου, φωνής, ομιλίας και μάσησης – κατάποσης σε παιδιά και ενήλικες, όποια και αν είναι η αιτία αυτών των διαταραχών : νευρολογική, εξελικτική ή λειτουργική. Αποσκοπεί στην ανάπτυξη της εξωλεκτικής και λεκτικής επικοινωνίας, την καθαριότητα της ομιλίας και της φωνής και στην παραγωγή λόγου των βαρήκοων.
Μια έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία είναι η μόνη ενδεδειγμένη λύση στις περισσότερες περιπτώσεις. Οι περισσότερες διαταραχές στην ομιλία θεραπεύονται εξ’ ολοκλήρου, άλλες θεραπεύονται κατά ένα ποσοστό και ορισμένες δε θεραπεύονται καθόλου,
Τα αποτελέσματα της λογοθεραπείας εξαρτώνται από το είσοδος της διαταραχής από τα αίτια που την προκάλεσαν, από τη χρονική διάρκεια που την έχει το άτομο, από την ηλικία και τη νοημοσύνη του, από την ικανότητα του λογοθεραπευτή καθώς και από τα όργανα λογοθεραπείας που χρησιμοποιούνται για την θεραπεία των διαφόρων διαταραχών της ομιλίας.
Ποια είναι τα στάδια της φυσιολογικής
εξελικτικής ανάπτυξης του λόγου :
Έως 12 μηνών : Το μωρό αντιδρά σε ήχους. Κάνει βλεμματική επαφή. Αναγνωρίζει τη φωνή της μητέρας του. Χαμογελά όταν του μιλάτε. Ανταποκρίνεται στο όνομα του. Γυρίζει το κεφάλι του προς τη πηγή των ήχων. Διαθέτει κάποιο βασικό λεξιλόγιο (μαμά – μπαμπά - μπάλα).
Έως 2 χρόνων : Το λεξιλόγιο του περιέχει 20 -50 λέξεις. Υπακούει σε απλές εντολές όπως «όχι», «έλα», «φέρε». Χρησιμοποιεί δύο λέξεις για να σχηματίσει φράσεις. Χρησιμοποιεί συμβολικά παιχνίδια (τάισμα μωρού).
Έως 3 χρόνων : Απαντάει σε ερωτήσεις. Κάνει απλές προτάσεις. Μπορεί να παρακολουθήσει ένα διάλογο. Του αρέσουν τα παραμύθια και τα παρακολουθεί με ευκολία. Κάνει ερωτήσεις.
Έως 4 χρονών : Απαντάει σε όλα τα είδη των ερωτήσεων. Γίνεται κατανοητό και από ανθρώπους που δε γνωρίζει. Η ομιλία του πλησιάζει περισσότερο σε αυτή των ενηλίκων όσον αφορά τη γραμματική και το συντακτικό. Διηγείται τις εμπειρίες του.
Είναι γεγονός ότι κάθε παιδί είναι διαφορετικό και για αυτό μπορεί να υπάρξει κάποια διακύμανση σχετικά με το χρόνο που κατακτά κάποια δεξιότητα. Ωστόσο ο μέσος όρος σημαίνει κάτι, ειδικά αν έχει περάσει ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και το παιδί δεν παρουσιάζει πρόοδο, τότε θα πρέπει να προβληματιστούμε.
Ας δούμε ποιες είναι οι διαταραχές του λόγου :
Φαινομενολογικά οι διαταραχές του λόγου (γραπτού και προφορικού) ταξινομούνται σε :
· Διαταραχές της άρθρωσης (δυσαρθρίες - δυσλαλίες).
· Διαταραχές ρυθμού της ομιλίας (λογονευρώσεις, ταχυλαλίες, βραδυλαλίες, τραυλισμός).
· Μερικές ή ολικές διαταραχές προφορικής έκφρασης (κωφαλαλία, αλαλία, υστερική αλαλία).
· Φωνητικές ανωμαλίες (αφωνία – δυσφωνίες, ρινολαλίες).
· Ανωμαλίες κατανόησης και έκφρασης (αφασίες, νευρολογικές διαταραχές, εγκεφαλικές κακώσεις).
· Διαταραχές γραφής / ανάγνωσης.
· Γραμματικές / συντακτικές ανωμαλίες.
Συχνά αναφερόμαστε στις λέξεις «λόγος», «γλώσσα», «ομιλία», δίχως να γνωρίζουμε της ακριβή σημασία και έννοια τους.
Αναλυτικότερα:
«Λόγος» είναι ένα σύστημα συμβόλων, ένας συμβολικός κώδικας που επιτρέπει τη γέννηση (δημιουργία) νέων μηνυμάτων τα οποία από τη φύση του συστήματος, θα είναι κατανοητά από οποιονδήποτε γνωρίζει το σύστημα.
Υπάρχουν 3 χαρακτηριστικά στοιχεία : (1) πρέπει να περιέχει σύμβολα. (2) Τα σύμβολα πρέπει να αποτελούν μέρος ενός συστήματος στο οποίο κάθε σύμβολο έχει μια συστηματική, μία μεθοδική σχέση με καθένα από τα άλλα σύμβολα και (3) έχει σαν αποτέλεσμα αυτού του συστήματος έχει την ικανότητα να παράγει νέα μηνύματα.
Το κύριο στοιχείο του Λόγου είναι η παραγωγικότητα του. Ο σκοπός του λόγου είναι η επικοινωνία, αλλά εδώ πρέπει να τονίσουμε πως η επικοινωνία δεν είναι μόνο λόγος. Υπάρχουν μορφές μη λεκτικής επικοινωνίας μεταξύ ατόμων όπως μία κίνηση, ένα χαμόγελο κ.τ.λ.
Είναι ευνόητο ότι ο λόγος με τον οποίο είμαστε πιο εξοικειωμένοι είναι ο προφορικός λόγος, αλλά υπάρχουν και άλλα είδη λόγου π.χ. υπάρχει μια ποικιλομορφία χειρονομιών ή νοηματικού λόγου όπως αυτόν που χρησιμοποιούν οι κωφοί, το σύστημα Braille για τους τυφλούς και βεβαίως ο γραπτός λόγος.
Ο ορισμός της «Ομιλίας», «Γλώσσας», δημιουργεί περισσότερα προβλήματα.
Βασικά μπορούμε να πούμε ότι η ομιλία, γλώσσα, είναι μια λειτουργία ένα αποτέλεσμα ψυχοφυσικών μηχανισμών, μια αλυσίδα προσφερόμενων φθόγγων, που πραγματοποιείται με την άρθρωση και χαρακτηρίζεται από κάποιο ρυθμό για να εκφράσει λεκτικά σύμβολα ή λέξεις.
Η λογοθεραπεία είναι σχετικά μια νέα ειδικότητα που εδραιώνεται στη χώρα μας και έρχεται να προσφέρει τις υπηρεσίες της στα παιδιά και στους ενήλικες και μάλιστα σε ένα τόσο βασικό τομέα όπως είναι ο λόγος.
Το ερώτημα που τίθεται είναι να δούμε ποιος είναι ο θεραπευτής του λόγου και ποιος ο ρόλος και η θέση του στην επιστημονική ομάδα.
Ο λογοθεραπευτής είναι ο ειδικός επιστήμονας που :
- ερευνά και μελετά την επιστήμη της Επικοινωνίας και τους τρόπους επικοινωνίας του ανθρώπου με το περιβάλλον του,
- μελετά και ερευνά τις μεθόδους της επιστήμης της λογοθεραπείας για την αξιοποίηση και την εξέλιξη τους,
- συμμετέχει μαζί με άλλες ειδικότητες στην ευαισθητοποίηση και ενημέρωση πληθυσμού σε θέματα ψυχικής υγείας,
- είναι μέλος της διαγνωστικής – επιστημονικής ομάδας και της ομάδας αποκατάστασης και θεραπείας,
Ο λογοθεραπευτής αναλαμβάνει τη διάγνωση και θεραπεία :
Σε όλους αυτούς τους τομείς ο λογοθεραπευτής συνεργάζεται στενά με νευρολόγο, ψυχίατρο, ψυχολόγο, κοινωνικό λειτουργό, παιδίατρο, παιδονευρολόγο, ωτορινολαρυγγολόγο, νηπιαγωγό, εργοθεραπευτή, φυσιοθεραπευτή, δάσκαλο, ειδικό παιδαγωγό.
Ιδιαίτερα η συνεργασία με τα άλλα παραϊατρικά επαγγέλματα (φυσιοθεραπευτές - εργοθεραπευτές), είναι βασική, διότι η μία θεραπεία συμπληρώνει την άλλη, η μία θεραπεία αναδιπλώνεται μέσα στην άλλη και ο θεραπευτής πρέπει να βλέπει το παιδί και τον ενήλικα στο σύνολο του, σαν άτομο και όχι στις επιμέρους ανικανότητες ή διαταραχές του.
Ο ρόλος λοιπόν του λογοθεραπευτή μέσα στην επιστημονική ομάδα είναι βασικός, τόσο στη διάγνωση όσο και στην αποκατάσταση.
Ανάλογα με τα αίτια μια διαταραχής της ομιλίας καθώς και τη κλινική εικόνα που παρουσιάζει χρησιμοποιούνται μία ή περισσότερες μέθοδοι λογοθεραπείας.
Σε γενικές γραμμές οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση των διαταραχών της ομιλίας είναι οι εξής :
Η μέθοδος αυτή αναπτύχθηκε πριν μερικά χρόνια για τη θεραπεία του τραυλισμού και των παθήσεων της φωνής. Βασίσθηκε πάνω σε μια νευροφυσιολογική θεωρία που αφορούσε τη φυλλογενετική εξέλιξη του σχηματισμού των λέξεων.
Οι λογοπεδικές ασκήσεις έχουν αντικειμενικό σκοπό να βοηθήσουν το παιδί να προφέρει σωστά τα διάφορα φωνήματα τα οποία είτε δεν προφέρει καθόλου, είτε τα προφέρει εσφαλμένα, είτε τα αντικαθιστά με άλλα. Επίσης οι ασκήσεις αυτές αποσκοπούν να βοηθήσουν το παιδί να διαφοροποιεί με ευχέρεια όλους τους ακουστικούς φθόγγους και τα συμπλέγματα. Εφαρμόζονται σειρές αναπνευστικών ασκήσεων ρυθμού –φωνής – μελωδίας. Οι ασκήσεις αυτές χρησιμοποιούνται σε περιπτώσεις : Δυσλαλίας – Δυσγλωσίας – Ρινολαλίας - Τραυλισμού και στις Βαρηκοΐες.
Η χρησιμοποίηση των μεθόδων ψυχολογίας της συμπεριφοράς έχει εφαρμογή σε όλα τα είδη διαταραχών της ομιλίας. Εκεί που χρειάζεται προσοχή είναι οι ατομικές διαφορές και ιδιαιτερότητες κάθε ατόμου.
Κατά τη μέθοδο αυτή η ομιλία εκλαμβάνεται σαν ένα σύστημα άρθρωσης και φωνής το οποίο αποτελείται από διαδικασίες κανόνων και κατευθυντήριων γραμμών. Η μέθοδος έχει εφαρμογή στις Δυσλαλίες, στον Τραυλισμό, στην Ταχυλαλία και στις βλάβες της φωνής.
Οι μέθοδοι αυτές έχουν εφαρμογή στις διαταραχές της ομιλίας και ιδιαίτερα στον Τραυλισμό.
Οι πολλαπλές διαταραχές σε παιδιά που διαφέρουν πολύ μεταξύ τους, δεν μπορούν να αντιμετωπισθούν με μονοσήμαντο τρόπο. Κάθε συμβουλή θεραπείας δε μπορεί να είναι παρά μονάχα αυστηρά ατομική. Προϋποθέτει πως έχουν εκτιμηθεί πολύ προσεκτικά το αρχικό πρόβλημα και το δυναμικό (το παιδί, η οικογένεια, το περιβάλλον).
Η αξιολόγηση αυτή προϋποθέτει ακόμη ότι έχει γίνει εκτίμηση των αστάθμητων παραγόντων στο παιδί και το θεραπευτή το δυναμισμό τους, τη δημιουργικότητα τους κάτι που να αρμόζει.
Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των διαταραχών της ομιλίας έχουν κατασκευασθεί τα τελευταία χρόνια αξιόλογα όργανα λογοθεραπείας.
Αναφέρουμε μερικά από αυτά :
Language Master : το όργανο λειτουργεί με μαγνητοκάρτες όπου ασκούνται φωνήματα, συλλαβές, λέξεις και προτάσεις σε περιορισμένες ενότητες.
Phonic Mirror : είναι κατάλληλο για ακουστικές ασκήσεις και ασκήσεις διαφοροποίησης.
Zak Gmbh (Speech - Delayer) : με το όργανο αυτό επιτυγχάνεται η επιβραδυνόμενη επαναπαραγωγή της ομιλίας του ατόμου που υποβάλλεται σε λογοθεραπεία, ώστε να είναι δυνατή η αυτόματη ρύθμιση του ρυθμού και της ταχύτητας ομιλίας.
Mono Phonator : όργανο- συσκευή που εφαρμόζεται στον τομέα της εκπαίδευσης – ακοής – ομιλίας, αξιοποιώντας την ευαισθησία των βαρήκοων παιδιών σε δονήσεις τις οποίες μετατρέπει σε ηχητικά σήματα.
Η ανάπτυξη «ειδικών προγραμμάτων» αποτελεί ανάγκη αφού υπάρχουν παιδιά που αδυνατούν να παρακολουθήσουν αποτελεσματικά και χωρίς ειδική βοήθεια το γενικό πρόγραμμα του σχολείου. Όμως, δεν πρέπει ούτε στιγμή να χάνουμε από τα μάτια μας το βασικό γεγονός ότι και τα παιδιά αυτά που τυγχάνει να παρουσιάζουν κάποιες διαταραχές στο λόγο ή κάποια άλλη μειονεξία, έχουν και αυτά τις ίδιες ανάγκες, τάσεις και ενδιαφέροντα που έχει το σύνολο των παιδιών και προορίζονται να ζήσουν στην ίδια με εκείνα κοινωνία. Για το λόγο αυτό αντί να επιζητούμε για το παιδί ειδική αγωγή από τις αρμόδιες υπηρεσίες έξω από το σχολείο, να φέρουμε τις υπηρεσίες αυτές μέσα στο σχολείο όπου και όταν αυτό είναι δυνατόν.
Κοινός στόχος είναι το συμφέρον του παιδιού και ανάγκη ο σύνδεσμος αναμεταξύ μας.
Απ’ την πορεία προς το φως να μην αφήσετε
κανέναν πίσω.
Πάρτε μαζί σας όποιον λησμόνησε η Ευτυχία,
Αυτόν που η λυχνία του έσβησε, αυτόν που το
τζάκι του δε φλόγισε ποτέ,
Το παιδί που ποτέ «τ’ άστρο το λαμπρό που
οδηγεί» δε γνώρισε,
Όσους πλανιένται απέλπιδα μέσα στη νύχτα και
στη λήθη.
Ω, εσείς με τη σφραγίδα Μεγάλης Δωρεάς Προσκυνητές
του Αιώνιου
Πάρτε με αγάπη κι έγνοια όλους αυτούς μαζί
σας,
Να μην αφήσετε κανέναν πίσω απ’ την πορεία προς το Φ ω ς.
Έκκληση του ποιητή PETER ROSEGGER
προς τους ειδικούς παιδαγωγούς
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
v ΛΟΓΟΣ – ΦΩΝΗ – ΟΜΙΛΙΑ
ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΛΟΓΟΠΕΔΙΚΩΝ
ΤΟΜΟΣ Α΄ ΤΕΥΧΗ : 1,2,3.
v ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΛΟΓΟΠΕΔΙΚΩΝ
ΤΕΥΧΟΣ : 14.
v ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ & ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ.
Κ.Γ.ΚΑΛΑΤΖΗ.
v ΟΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟ ΠΑΙΔΙ
PAUL ALMARD
v ΔΙΔΑΚΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ
ΧΡ. ΜΠΙΡΤΣΑ
v ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ
ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ – ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ
v ΟΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ
ΚΩΝ/ΝΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ
Γράφει η Νικολέτα Ορφανίδου
Λογοθεραπεύτρια του Ε.Ε.Ε.Ε.Κ ΚΙΛΚΙΣ