ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ, Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΓΝΩΣΗΣ

Της Όλγας Τσιούρβα

Με την έναρξη της σχολικής χρονιάς ένα από τα πολλά ζητήματα που έχει να αντιμετωπίσει η εκπαιδευτική κοινότητα είναι και το ακανθώδες θέμα της «Αυτοαξιολόγησης της Σχολικής Μονάδας».

Με την εγκύκλιό του στις 31/03/2010 το Υπουργείο Παιδείας Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων, και στην προσπάθειά του να οικοδομήσει το «Νέο Σχολείο», ενημερώνει για τη διαδικασία που θα ακολουθηθεί για την εφαρμογή της αυτοαξιολόγησης στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Υπουργείου Παιδείας Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων, η αυτοαξιολόγηση της σχολικής μονάδας στοχεύει να αναδείξει την σχολική μονάδα «ως βασικό φορέα προγραμματισμού και υλοποίησης του εκπαιδευτικού έργου και να βελτιώσει την ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης». Βασική επιδίωξη του Υπουργείου είναι η ενδυνάμωση της σχολικής μονάδας και των παραγόντων που την συναποτελούν (εκπαιδευτικοί, μαθητές, γονείς), οι οποίοι με τις δράσεις τους να οδηγηθούν σε μια αποτελεσματικότερη οργάνωση, διοίκηση και διαχείριση της σχολικής μονάδας.

Η αυτοαξιολόγηση του έργου της σχολικής μονάδας περιλαμβάνει τους παρακάτω τομείς-πεδία διερεύνησης και αποτίμησης

1. Τομείς που αφορούν τα Μέσα και τους Πόρους της Σχολικής Μονάδας (υλικοτεχνική υποδομή, οικονομικοί πόροι, ανθρώπινο δυναμικό, κλπ.).

2. Τομείς που αφορούν τη Διοίκηση της Σχολικής Μονάδας (συντονισμός σχολικής ζωής, διαμόρφωση-εφαρμογή σχολικού προγράμματος, αξιοποίηση μέσων και πόρων, κλπ).

3. Τομείς που αφορούν το Κλίμα και τις Σχέσεις μεταξύ των παραγόντων της εκπαιδευτικής κοινότητας (σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών, σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών και μαθητών, σχέσεις σχολείου – γονέων, κλπ).

4. Τομείς που αφορούν τις Εκπαιδευτικές Διαδικασίες (διδακτική διαδικασία, μαθησιακή διαδικασία, αξιολόγηση μαθητών).

5. Τομείς που αφορούν τα Εκπαιδευτικά Αποτελέσματα (φοίτηση, επίδοση, διαρροή, ατομική-συναισθηματική-κοινωνική ανάπτυξη μαθητών, κλπ )

Η αξιολόγηση στο χώρο της Παιδείας είναι μια σημαντική αλλαγή που απαιτεί αλλαγή κουλτούρας. Η λέξη αξιολόγηση από μόνη της προκαλεί φόβο, και διαταράσσει έναν καθιερωμένο τρόπο με τον οποίο γίνονταν έως σήμερα τα πράγματα. Δημιουργεί φόβους για το status quo. Η αρνητική άποψη για την αξιολόγηση πηγάζει από τις ανησυχίες των εκπαιδευτικών για τη μεταβολή του επαγγελματικού τους χάρτη επί το δυσμενέστερο. Η αποδοχή προϋποθέτει την ανάπτυξη αυτού που καλείται κουλτούρα αξιολόγησης (μια δύσκολη κατάκτηση). Μια έννοια που στην Ελλάδα έχει δεχθεί ισχυρές στρεβλώσεις από το συχνά αναξιοκρατικό και κομματικό τρόπο με τον οποίο εγκαθίσταται η εκπαιδευτική ιεραρχία.

Η οποιαδήποτε επιχειρούμενη οργανωσιακή αλλαγή, που αφορά μάλιστα τους ανθρώπους ενός οργανισμού προκαλεί αντιδράσεις από όλους εκείνους που επηρεάζονται. Στη χώρα μας, η αξιολόγηση, και δη στο χώρο της Παιδείας, αντιμετωπίζεται με ιδεολογική πόλωση, τη λογική του άσπρου-μαύρου, του απόλυτου καλού ή κακού. Τα πολυάριθμα νομοθετικά κείμενα για την αξιολόγηση στην εκπαίδευση τα οποία ουδέποτε εφαρμόστηκαν αποδεικνύουν την έντονη αντίδραση που προκαλεί το θέμα.

Είναι ωστόσο αναμφισβήτητο ότι μέσα από ένα σωστά σχεδιασμένο σύστημα αυτοαξιολόγησης του έργου της σχολικής μονάδας δίνεται μια μοναδική ευκαιρία αξιοποίησης των αποτελεσμάτων για δημιουργία γνώσης. Η αξιολόγηση μπορεί να αποτελέσει μηχανισμό μάθησης που προωθεί την δημιουργία γνώσης, να δίνει έμφαση στη ροή πληροφοριών και στην ανταλλαγή γνώσεων.

Η αυτοαξιολόγηση του έργου της Σχολικής Μονάδας θα δώσει την δυνατότητα στους εκπαιδευτικούς

· Να βελτιώσουν την εκτέλεση του εκπαιδευτικού τους έργου (single loop)

· Να αναρωτηθούν «αν κάνουν τα σωστά πράγματα»(double loop)

· Να αναρωτηθούν για το ποιες είναι οι καλύτερες πρακτικές και να τις υιοθετήσουν(triple loop).

Όσον αφορά τη ροή πληροφοριών, η συνεισφορά συστήματος αυτοαξιολόγησης Σχολικής Μονάδας μπορεί να συνοψισθεί στα παρακάτω:

1. Εντοπισμός και καταγραφή των εκπαιδευτικών αναγκών ώστε να καταρτισθεί πλάνο ανάπτυξης και εκπαίδευσης

2. Δικτύωση της καθημερινότητας του σχολείου και με άλλα σχολεία.

3. Σταθερή επαφή με υποστηρικτικές ομάδες

4. Συμμετοχή των εκπαιδευτικών στην διαμόρφωση των στόχων του κάθε σχολείου

5. Δημιουργία κουλτούρας που διευκολύνει τη μάθηση και τον πειραματισμό.

6. Ενθάρρυνση ανάληψης κινδύνου και προώθησης νέων ιδεών.

7. Ανατροφοδότηση – βελτίωση του εκπαιδευτικού έργου

8. Επίτευξη διδακτικών στόχων

9. Αλλαγή συμπεριφοράς του εκπαιδευτικού σε συνδυασμό με αλλαγή των μεθόδων διδασκαλίας.

Σκοπός της αυτοαξιολόγησης του έργου της σχολικής μονάδας είναι ο εντοπισμός και η αξιοποίηση της γνώσης που υπάρχει και δημιουργείται στη σχολική μονάδα. Η γνώση αυτή είναι αποτέλεσμα των σπουδών των εκπαιδευτικών, της εμπειρίας τους και των δεξιοτήτων τους. Εφαρμόζοντας το σύστημα αυτοαξιολόγησης η ρητή γνώση (explicit knowledge) των σχολείων μπορεί να κωδικοποιηθεί σωστά, δηλαδή με τρόπο χρήσιμο και αποτελεσματικό. Επίσης οι εκπαιδευτικοί θα μπορούν να μοιραστούν και την άρρητη γνώση (tacit knowledge) καθώς θα μοιραστούν τις προσωπικές γνώσεις και εμπειρίες.

Ένα επιστημονικό και ολοκληρωμένο σύστημα αυτοαξιολόγησης, θα αποτελούσε μια συστηματική διαδικασία που θα υποστήριζε τη συνεχή ανάπτυξη της ατομικής, ομαδικής και οργανωτικής μάθησης και γνώσης. Η διαδικασία της αξιολόγησης περιλαμβάνει τη δημιουργία, συλλογή, απεικόνιση, μετασχηματισμό, μεταφορά και εφαρμογή της γνώσης με σκοπό την επίτευξη των οργανωσιακών σκοπών και στόχων. Με την εφαρμογή συστήματος αυτοαξιολόγησης αποκαλύπτονται θετικές επιδράσεις στις καθημερινές παιδαγωγικές πρακτικές, στην επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών, στην αναβάθμιση των σχολείων και βέβαια πάνω από όλα στην ολόπλευρη ανάπτυξη των παιδιών, τα οποία είναι οι τελικοί αποδέκτες όλων των προσπαθειών.

Πολλές φορές , και όχι άδικα, η ελληνική κοινωνία έχει απαξιώσει την εκπαιδευτική κοινότητα, λόγω ακραίων μορφών συνδικαλιστικής δράσης και λόγω μιας γενικότερης αδράνειας που την χαρακτηρίζει. Το Υπουργείο με γοργούς ρυθμούς πρέπει να δώσει στη δημοσιότητα ολοκληρωμένα τα στάδια του συστήματος και παράλληλα να προσπαθήσει να εισάγει την έννοια της αξιολόγησης ως αφετηρία για βελτίωση του εκπαιδευτικού έργου. Να αποσυνδέσει την αξιολόγηση από την τιμωρία και να δώσει την ευκαιρία στους εκπαιδευτικούς που αντιλαμβάνονται αυτή τη διαφορά, να αναπτυχθούν επαγγελματικά και προσωπικά.

Η αυτοαξιολόγηση του έργου της σχολικής μονάδας πρέπει να αποτελέσει μία αυθεντική συλλογική υπόθεση και να μην εκφυλισθεί σε μια ενδοστρεφή κατάσταση αντιπαραθέσεων ή αδράνειας. Ο ρόλος του Υπουργείου είναι καταλυτικός. Πρέπει οπωσδήποτε να δεσμευθεί η ανώτερη διοίκηση για να εφαρμοσθεί το σύστημα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και οι σύμβουλοι που επιμορφώνουν τους εκπαιδευτικούς δεν μπορούν να εγγυηθούν για την εφαρμογή του προγράμματος, κατάσταση που δυσχεραίνει τη στάση των εκπαιδευτικών (στοιχεία από συνεντεύξεις με εκπαιδευτικούς). Η έμπρακτη δέσμευσή της θα αποδειχθεί με τη δημοσίευση του ολοκληρωμένου συστήματος αυτοαξιολόγησης, το οποίο θα περιέχει τους σωστούς δείκτες και τις κατάλληλες πρακτικές, ώστε να βελτιωθεί το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Αυτό είναι η αρχή, ώστε να γίνουν προσπάθειες για εισαγωγή κουλτούρας μάθησης μέσω της αξιολόγησης. Είναι απογοητευτικό να μην μπορούμε να καταστήσουμε οργανισμούς μάθησης και διαχείρισης γνώσεις τα σχολειά μας, τους οργανισμούς δηλαδή που έχουν ως κύρια δραστηριότητα την πρώτη παροχή οργανωμένης γνώσης στα παιδιά.